Kilka kropel wody z zaworu przy podgrzewaczu w trakcie nagrzewania jest zjawiskiem normalnym, bo podgrzana woda zwiększa objętość. Ciągły wyciek, kapanie przy zimnej wodzie albo wypływ z zaworu kotła centralnego ogrzewania oznaczają już problem: zbyt wysokie ciśnienie, niesprawne naczynie wzbiorcze lub zanieczyszczone gniazdo zaworu. Takiego objawu nie należy ignorować ani tym bardziej blokować.
Po co domowej instalacji zawór bezpieczeństwa?
Woda praktycznie się nie spręża. Jeśli zamknięty zbiornik lub obieg grzewczy nagrzewa się, a woda nie ma dokąd się rozszerzyć, ciśnienie rośnie bardzo szybko. Zawór sprężynowy jest ostatnią barierą: gdy ciśnienie przekroczy wartość nastawy, sprężyna ustępuje, część wody wypływa i ciśnienie spada. Bez niego nadciśnienie mogłoby rozszczelnić złącza, uszkodzić wymiennik albo rozerwać zasobnik.
W typowym domu znajdziesz takie zawory w kilku miejscach:
- przy elektrycznym podgrzewaczu wody i zasobniku ciepłej wody użytkowej, najczęściej z nastawą 6 bar,
- przy kotle gazowym, olejowym lub na pellet pracującym w układzie zamkniętym, zwykle 2,5 lub 3 bar,
- w obiegu kolektorów słonecznych, gdzie nastawa wynosi często 6 bar,
- przy pompie ciepła i buforze, zgodnie z dokumentacją producenta urządzenia.
Wartość nastawy jest wybita na korpusie lub na kołpaku zaworu. Warto ją sprawdzić, zanim zacznie się szukać przyczyny wycieku.
Skąd bierze się kapanie?
Woda podgrzana z 10 do 60°C zwiększa objętość o około 1,7%. W zasobniku 100 l to niemal 2 litry, które muszą gdzieś się podziać. Jeśli przy podgrzewaczu nie ma przeponowego naczynia wzbiorczego do ciepłej wody, ta nadwyżka uchodzi właśnie przez zawór. Kapanie podczas grzania, ustające po jego zakończeniu, jest więc normalne, choć oznacza też stratę wody i obciążenie zaworu.
Inaczej jest, gdy woda cieknie stale. Najczęstsze przyczyny to:
- zbyt wysokie ciśnienie w sieci wodociągowej, przekraczające mniej więcej 5 bar, które przy nagrzewaniu łatwo dochodzi do nastawy zaworu,
- naczynie przeponowe bez ciśnienia wstępnego albo z pękniętą membraną,
- kamień lub drobiny piasku na gnieździe, przez które grzybek nie domyka się szczelnie,
- zmęczona sprężyna w zaworze, który pracuje od wielu lat.
Kapanie w nocy, gdy domownicy nie pobierają wody, a ciśnienie w sieci rośnie z powodu mniejszego rozbioru, jest typowym sygnałem zbyt wysokiego ciśnienia w wodociągu.
W instalacji grzewczej wypływ z zaworu przy kotle prawie zawsze wskazuje na problem z naczyniem wzbiorczym albo na zbyt wysokie ciśnienie napełnienia. Manometr przy kotle powie więcej: w domu jednorodzinnym ciśnienie w zimnej instalacji wynosi zwykle od 1 do 1,5 bar i nie powinno zbliżać się do nastawy zaworu podczas grzania.
Jak samodzielnie sprawdzić zawór?
Większość zaworów do podgrzewaczy ma pokrętło lub dźwignię do ręcznego otwarcia. Producenci zalecają, by co kilka miesięcy uchylić je na chwilę i sprawdzić, czy woda wypływa, a po zwolnieniu zawór się domyka. Woda w zasobniku bywa gorąca, dlatego dłoń trzeba trzymać z dala od wylotu. Krótkie przepłukanie usuwa też część osadów z gniazda. Jeżeli po teście zawór nadal cieknie, można powtórzyć próbę dwa, trzy razy. Gdy to nie pomaga, zawór kwalifikuje się do wymiany.
Wylot zaworu powinien być widoczny i odprowadzony do kanalizacji przez lejek syfonowy. Dzięki temu łatwo zauważyć wypływ, a woda nie zalewa podłogi ani nie płynie niezauważenie przez długie tygodnie.
Wymiana i dobór nowego zaworu
Nowy zawór dobiera się do tego samego ciśnienia otwarcia co poprzedni, a w razie wątpliwości do wartości podanej w instrukcji urządzenia. Znaczenie ma także średnica przyłącza i przepustowość, czyli ilość wody lub pary, jaką zawór jest w stanie odprowadzić. Przy kotłach o większej mocy, zasobnikach wielkopojemnościowych i instalacjach w budynkach wielorodzinnych stosuje się już armaturę z wyższej półki: do instalacji grzewczych i chłodniczych producenci przewidują osobne zawory bezpieczeństwa z mosiądzu, brązu lub stali nierdzewnej, z certyfikatem TÜV i oznakowaniem CE. W takich przypadkach dobór najlepiej powierzyć instalatorowi, który policzy wymaganą przepustowość na podstawie mocy źródła ciepła.
Montaż w domu wykonuje się zwykle na gwincie. Przed wymianą trzeba zamknąć dopływ wody, rozładować ciśnienie i spuścić część wody z zasobnika lub obiegu. Gwint uszczelnia się taśmą lub nicią, a kierunek przepływu wskazuje strzałka na korpusie. Przy elektrycznych podgrzewaczach często stosuje się gotową grupę bezpieczeństwa, która w jednym korpusie łączy zawór odcinający, zwrotny i sprężynowy. Zawór odcinający znajduje się w niej po stronie wodociągu, przed zaworem zwrotnym, więc jego zamknięcie nie odcina zabezpieczenia od zasobnika.
Naczynie wzbiorcze: najczęstszy winowajca
Przeponowe naczynie wzbiorcze ma w środku gumową membranę, po jednej stronie której jest woda, a po drugiej powietrze lub azot pod określonym ciśnieniem. To ono przejmuje przyrost objętości wody podczas grzania. Z czasem gaz ucieka przez zaworek i membranę, a naczynie przestaje amortyzować zmiany ciśnienia.
Ciśnienie wstępne sprawdza się zwykłym manometrem do opon, przykładanym do zaworka na naczyniu, gdy woda jest odcięta i spuszczona. W instalacji grzewczej domu jednorodzinnego wynosi ono zwykle około 1 bar, a w naczyniu do ciepłej wody ustawia się je nieco poniżej ciśnienia w wodociągu. Jeśli z zaworka zamiast powietrza wypływa woda, membrana jest przebita i naczynie trzeba wymienić.
Kocioł na paliwo stałe to osobny przypadek
Kotły na węgiel, drewno czy pellet trudno wyłączyć natychmiast. Nawet po zamknięciu dopływu powietrza w komorze nadal żarzy się paliwo i oddaje ciepło. W układzie otwartym nadmiar wody trafia do naczynia na strychu. W układzie zamkniętym sam zawór sprężynowy nie wystarcza, bo odprowadza wodę, ale nie odbiera ciepła. Dlatego takie kotły wyposaża się dodatkowo w wężownicę schładzającą z termostatycznym zaworem, który przy przegrzaniu wpuszcza zimną wodę z wodociągu i odbiera nadmiar energii. Jeśli w domu działa kocioł na paliwo stałe podłączony do zamkniętej instalacji, warto sprawdzić, czy instalator przewidział takie zabezpieczenie.
Czego nie robić z zaworem bezpieczeństwa?
Kilka błędów powtarza się w domach regularnie i każdy z nich może skończyć się poważną awarią:
- Nie zakręcaj ani nie zaślepiaj wylotu zaworu, nawet jeśli kapanie jest uciążliwe. Pozbawiasz w ten sposób zasobnik jedynego zabezpieczenia.
- Nie montuj zaworu odcinającego między urządzeniem a zaworem bezpieczeństwa. Zamknięty przez pomyłkę odetnie zabezpieczenie.
- Nie wkręcaj zaworu o wyższej nastawie tylko po to, żeby przestał kapać. Problem z ciśnieniem zostanie, a zbiornik będzie pracował powyżej swoich parametrów.
- Nie zostawiaj zaworu na lata bez sprawdzenia. Osad potrafi go zablokować w pozycji zamkniętej, a wtedy przestaje chronić instalację.
Zawór przy kotle gazowym sprawdza serwisant podczas corocznego przeglądu, wymaganego zwykle przez producenta do zachowania gwarancji. Przy podgrzewaczu elektrycznym nikt tego nie zrobi za domowników, dlatego prosty test ręczny dobrze dopisać do kalendarza, na przykład przy okazji zmiany czasu wiosną i jesienią.
Jeżeli ciśnienie wody w budynku jest wysokie, rozwiązaniem jest reduktor ciśnienia na wejściu instalacji oraz naczynie przeponowe dobrane do pojemności zasobnika.











